Demir
Demir, hemoglobin ve miyoglobinin yapısında kullanılan ve bu nedenle oksijen taşınması ile kullanımında merkezi role sahip temel bir mineraldir. Hem eksikliği hem de fazlalığı zararlı olabileceğinden demir durumu yalnız belirtilerden tahmin edilmemeli, gerektiğinde ölçülmelidir.
Vücutta ne işe yarar?
- Hemoglobin ve oksijen taşınması için gereklidir
- Miyoglobin ve kasların oksijen kullanımında rol oynar
- Çok sayıda enzim ve hücresel süreçte görev alır
Günlük referans gereksinim
ABD DRI sisteminde yetişkin erkekler ve 51 yaş üzerindeki yetişkinlerde genellikle 8 mg/gün; 19–50 yaş kadınlarda 18 mg/gün; gebelikte 27 mg/gün önerilir.
Eksiklikte neler görülebilir?
- Yorgunluk, güçsüzlük ve egzersiz kapasitesinde azalma
- Demir eksikliği anemisi
- Anemi belirginleştikçe solukluk veya nefes darlığı görülebilir
- Belirtiler özgül değildir ve laboratuvarla doğrulama gerekir
Kimlerde yetersizlik riski daha yüksek olabilir?
- Gebeler
- Bebekler ve küçük çocuklar
- Yoğun adet kanaması olan kadınlar
- Sık kan bağışlayanlar
- Mide-bağırsak hastalığı veya başka kan kaybı nedeni olanlar
Hangi besinlerde bulunur?
Besin öğeleri için ilk bakılacak yer çeşitli ve dengeli beslenmedir. Miktarlar gıdaya, hazırlanış biçimine ve ülkeye göre değişebilir.
Besin kaynağı notu: Hayvansal kaynaklardaki hem demir genellikle bitkisel hem-olmayan demirden daha iyi emilir. C vitamini hem-olmayan demirin emilimini artırabilir.
Emilim ve pratik bilgiler
Demir emilimi sıkı biçimde düzenlenir. Hem ve hem-olmayan demir farklı yollarla emilir; C vitamini, fitatlar ve mevcut demir depoları özellikle hem-olmayan demir emilimini etkiler.
Durum nasıl değerlendirilir?
Demir depolarını değerlendirmede ferritin sık kullanılır; çoğu zaman tam kan sayımı ve diğer demir göstergeleriyle birlikte yorumlanır. Enflamasyon ferritini yükseltebildiğinden sonuç bağlam içinde değerlendirilmelidir.
Önemli etkileşimler
- Demir, yakın zamanlı kullanıldığında levotiroksin ve bazı antibiyotiklerin emilimini azaltabilir
- Kalsiyum ve bazı gıda bileşenleri demir emilimini azaltabilir
Güvenlik ve dikkat edilmesi gerekenler
Fazla demir mide-bağırsak yakınmalarına ve yüksek dozlarda ciddi toksisiteye yol açabilir. Sadece yorgunluk hissedildiği için körlemesine demir başlanmamalı; şüpheli eksiklik doğrulanmalı ve nedeni araştırılmalıdır.
Bilimsel kaynaklar
NIH Office of Dietary Supplements — Iron ↗ EU Register of Nutrition and Health Claims ↗Güncel etiketinde bu besin öğesi bulunan ürünler
Aşağıdaki bilgiler seçili pazar için üreticinin güncel ürün etiketi temel alınarak gösterilir. Satın almadan önce günlük porsiyondaki miktarı karşılaştırın ve resmî ürün sayfasını inceleyin.